Bonaire, Wreck Paradise.

Al snel na de vorige vakantie in 2001 wisten we dat er een volgende vakantie naar Bonaire zou volgen. Dat was sneller dan verwacht nl. al in 2004. Nu weer maar voor vier weken geboekt en om een lang verhaal kort te maken: we hebben ons weer niet verveeld.......!! Als gezin hebben we meer 100 duiken gemaakt. Met als thema de wrakken van Bonaire hebben we ook wat duikjes gemaakt naar het onderwater erfgoed van dit caraibische eiland. Daarvan is onderstaand verslag gemaakt.

 

Bonaire, de mysteries van La Machaca, Mairi Bahn, Baka de Laman en Hilma Hooker

Vier weken op Bonaire geeft de gelegenheid om ruimschoots te kunnen genieten van alle geneugten van dit deel van het Nederlands Koninkrijk. Veel vakantieminnende Nederlanders bezoeken jaarlijks dit eiland in de Cariben, bijna altijd om daar te duiken. Het eiland heet immers niet voor niets Divers Paradise. In de diverse artikelen in de duikbladen (zie Onderwatersport februari 2004) is daarover al heel veel geschreven. Bij de voorbereiding van onze vakantie bleek er echter nauwelijks iets te vinden over de wrakken van Bonaire. Toch bleek tijdens de vakantie zelf dat Bonaire ook voor duikers met belangstelling voor wrakken heel wat fascinerends te bieden heeft, en eigenlijk een heus paradijs is. De beginnend duiker kijkt zijn ogen uit bij de kleine vissersbootjes en sleepbootjes op geringe diepte voor de grote ressorts. De meer ervaren duiker kan de Hilma Hooker beduiken en geloof me: de eerste blik op dit grote wrak zal voor altijd in je herinnering staan. De technische duikers kunnen een boeiende duik maken naar een heus ghost wreck, de Mairi Bhan. Steeds zijn de wrakken in de loop der tijd mooi begroeid met koralen en sponsen, vergeet dus niet je duiklamp mee te nemen om deze kleurenpracht te kunnen ervaren. Je vindt er ook altijd enorme barracuda’s, tarpons en groene murenen met hun strenge blik als een soort natuurlijke en onsterfelijke bewakers van het maritieme erfgoed.

In dit artikel ga ik in op de boeiende historie van deze mysterieuze wrakken en de dingen die leuk zijn om te weten als je naar deze wrakken wilt duiken.

Bonaire’s ghost wreck, lokaal bekend als de Windjammer.

We hebben deze vakantie twee duiken gemaakt naar Bonaires ghost wreck, de eerste nog wel op vrijdag de 13e (augustus) bleek achteraf. De Windjammer, de bijnaam voor de Mairi Bhan, was een van de snelste en meest wendbare zeilboten ter wereld. Het was een driemaster uit 1874, in Schotland gebouwd met een metalen romp en houten opbouw. Je zoekt dus tevergeefs naar een schroef. Het schip leidde een zwervend bestaan door van haven naar haven te varen op jacht naar vrachtjes. In 1912 vervoerde het vrachtschip een lading asfalt van Trinidad naar Marseille toen het op vrijdag 13 december (!) op mysterieuze wijze zonk. Die asfalt ligt nu in gestolde vorm als een “lava-tong” begroeid met sponsen op de bodem van de zee, het lijkt of het nog maar kortgeleden uit het schip is gestroomd. De lavastromen zijn nog heel goed zichtbaar bij de masten en bij de dekreling. Het wrak ligt in de range van 45 tot 62 meter, beslist geen beginnersduik dus. Er wordt daarom soms wat geheimzinnig gedaan over de locatie waar het wrak ligt. Lange tijd is die locatie overigens een van de best waarde geheimen van Bonaire geweest. Is dat een van de redenen dat het nu zo’n aantrekkingskracht heeft op duikers? Ik adviseer om deze duik de eerste keer te maken onder begeleiding van een ter plaatse bekend zijnde duiker. Wij hebben gedoken met Walt (III) Stark, een Amerikaan met meer dan 200 duiken op dit mysterieuze wrak. Je vindt het wrak in het noorden van het eiland net voor de grote olie-opslagplaats Bopec. Je kunt te water bij een klein vissershaventje met een hutje waar de gevangen vis na de vangst wordt schoongemaakt. Je moet ca 300 meter de zee inzwemmen. Pas dan op voor de vissersbootjes maar ook voor de sleepboten en de tankers die bij de Bopec aanmeren want die gaan echt niet op zij. Na een vrije val in het blauwe water, kom je allereerst op het rif een losgeslagen mast tegen op circa 30 meter, heel mooi begroeid. Al snel daarna doemt het wrak zelf op. Het wrak ligt direct na de drop-off op haar stuurboordzijde, qua situatie eigenlijk een beetje vergelijkbaar met de ligging van de Hilma Hooker. Vanaf de rand aan bakboordzijde (op 46 meter) heb je een prachtig uitzicht omlaag. Schrik niet van de grote tarpons die ongetwijfeld nieuwsgierig op je af komen. De derde mast met een heus kraaiennest ligt vanaf de boot tot ca. 62 meter. Daar aangekomen krijg je een heel mooi totaalbeeld van het schip, vanwege de afstand een beetje mistig net een spookschip uit de avonturenromans. Dat beeld deed mij onmiddellijk besluiten: “hier is veel te ontdekken, hier wil ik meer van weten”. De houten dekplanken zijn inmiddels geheel vergaan of bij de crash verbrand, maar het metalen frame is nog geheel intact. De liefhebber kan ook goed door de helemaal lege romp duiken. Denk echter aan je luchtverbruik op die diepte. Oh ja, vaak huist er een grote groene murene van ruim 2 meter in het achterdeel van het wrak.

Deze duik kun je overigens alleen met trimix maken, wij gebruikten een dubbel twaalf met T21/27 (21% zuurstof en 27% helium). Op deze diepte heb je anders gegarandeerd veel last van stikstofnarcose. Om sneller te decomprimeren en de inerte gassen te lozen, gebruikten we vanaf 12 meter een nitrox mengsel met 70% zuurstof. Sommigen laten de stagebottle bij de verkenning van het wrak achter bij de top van het wrak. Ik draag de stage echter graag bij me om te voorkomen dat iemand het meeneemt als gevonden voorwerp. Al met al een duik met een bodemtijd van 25 minuten in een totale duikduur van 85 minuten. Een duik voor de liefhebbers dus maar realiseer je dat de tijd vliegt omdat je ook tijdens de decompressiestops je ogen uitkijkt als je je weg omhoog zoekt langs een haast ongeschonden rif.

Dominque Serafini, in een ver verleden een van Cousteaus bemanningsleden op verre tochten, heeft de achtergronden van het schip achterhaald. Serafini vond het lastig om goede foto’s van dit wrak te maken. De fotografen onder ons zullen dit beamen. Hoe sterk ook, steeds blijkt de belichting onvoldoende om een wrak geheel op de foto te zetten. Serafini besloot daarom zijn wrakken maar te schilderen en zo een groot publiek te laten kennismaken met deze geheimen van de zee, een idee dat zeker navolging verdient…..

Het onderzoek van Serafini heeft opgeleverd dat over de ondergang van de Mairi Bhan heel geheimzinnig wordt gedaan. Er zijn vele verhalen, de ene nog mysterieuzer dan de andere. Dat komt wellicht ook omdat de historie laat zien dat het schip weinig onheil bespaard is gebleven: muiterijen, cholera, branden, zware stormen en huricanes. Wat wel zeker is dat het schip en zijn bemanning door de reputatie als roversschip, in december 1912 niet echt welkom was in de haven van Kralendijk. Daarna wordt het onduidelijk wat er is gebeurd. Was er brand aan boord of zelfs explosies? Was er onverhoopt forse wind vanuit verkeerde hoek die de zeilboot op de klippen joeg? Er zijn ook verhalen dat captain Razeto het lekkende schip bewust op de klippen heeft laten lopen om te voorkomen dat het midden op zee schipbreuk leed. Hij zou samen met de bemanning eerst nog de waardevolle materialen naar de verlaten kust hebben gebracht. In de (sinterklaas)dagen daarna zou het schip compleet geplunderd zijn door lokale bevolking. In de kranten stond dat alle 28 opvarenden van de crash waren gered, hmmmmm. In lokale visserskringen wordt beweerd dat de Mairi Bhan eens zal terugkeren om wraak te nemen op hen die aan die plunderingen hebben meegedaan, een heus ghost-wreck dat doet denken aan de Vliegende Hollander.

Kerngegevens Mairi Bahn / Windjammer: Bouwjaar: 1874; Gezonken: december 1912; Type: driemaster zeilboot/ schoener van 1315 ton; Lengte: 80 meter; Diepte: 45-62 mtr; Aanbevolen gasmengsel: trimix 21/27 met EAN50 als decogas; Bijzondere omstandigheden: een eind zwemmen, kans op forse stroming, decoduik

Nice to know: Maurice Coutts was een van de ontdekkers van het wrak in 1968. In de daaropvolgende jaren daarna heeft Maurice het wrak vele honderden keren bedoken. Hij dook solo en op gewone lucht dus was zo niet bepaald een goed voorbeeld voor andere duikers.  In de loop der tijd heeft hij uiteraard alle hoeken en gaten van het schip afgespeurd en menig EAN21-duikend buddypaar is zich werkelijk rot geschrokken als Maurice ineens als een spook opdook uit de duisternis. Bij een van deze duiken is Maurice op zijn favoriete wrak overleden als gevolg van een hartaanval. Hij wist zelf als geen ander dat dat eens zou gebeuren. Een gedenkplaat herinnert daaraan. Sommige duikers die Maurice kenden, menen dat zijn geest nog steeds ronddwaalt. Zeker als je op deze diepte duikt met gewone lucht heb je –door stikstofnarcose- een grote kans zijn geest te zien, niet doen dus.

Hilma Hooker, Cariben’s meest geliefde boevenschip

Haast iedereen die naar Bonaire komt, maakt een duik op de Hilma Hooker. De aantrekkingskracht heeft het wrak niet alleen vanwege haar naam maar ook omdat het een onvergetelijke duik oplevert. Ik heb meerdere beginnende duikers voor hun eerste wrakduik mee naar dit schip genomen die vervolgens ongelofelijk enthousiast weer boven komen. Wat gebeurt er? In het kristalheldere blauwe water met meer dan 30 meter zicht ben je rustig bezig te genieten van het koraal met al het onderwaterleven en dan doemt van het ene op het andere moment een enorm groot donker wrak op, een onvergetelijk moment.

De Hilma Hooker is een 72 meter lang vrachtschip, in september 1984 gezonken onder mysterieuze omstandigheden, nou ja mysterieus? Als je de verhalen mag geloven, is het geen toeval dat het schip op zo´n prachtige en beschermde plaats ligt. In de jaren dat het duiken zich ontwikkelde op Bonaire voelde men steeds het gemis van een heus wrak. In april 1984 meldde zich uit het niets een Colombiaans vrachtschip met onbekende bestemming en met een mechanisch probleem aan het roer. Aanvankelijk verborg het schip zich buitengaats achter het eilandje Klein Bonaire. Dit opvallende gedrag trok uiteraard de aandacht van de autoriteiten die al ras op inspectie gingen. Eerst op volle zee maar daarna werd de boot de haven ingesleept tot groot ongenoegen van de captain die wilde vluchten. Verdere onderzoeken leverden echter niets op, totdat een duikersteam aan de buitenkant van het schip een vreemde plaat tegen kwamen. Daarachter was 12 ton cocaïne en marihuana verborgen, een mega-vangst. Het resultaat daarvan was: captain voor lange tijd in de gevangenis, oplopende kosten, eigenaar onbekend, een schip dat water maakt en een groot risico vormde de haven te versperren. Wat nu? Met toestemming van alle autoriteiten is het schip door onbekenden naar een mooie duiklocatie gemanoeuvreerd en daar geankerd. Sommigen hebben gezien dat de stoppen spontaan eruit zijn gesprongen. Het schip maakte al snel veel water en zonk met alles wat op dat moment aan boord was. De vervuiling was ‘toevalligerwijze’ minimaal. Na 90 minuten waren de eerste duikers op het wrak en stelden vast dat het perfect lag. De andere dag was het sediment weer gezonken en kon je vanaf de oppervlakte het schip zien liggen op haar laatste rustplaats. Bonaire kon de ´onbekenden´ dankbaar zijn nu het eindelijk een heus wrak als duikobject had.

Duiken is heel eenvoudig op Bonaire. Alle duikstekken op Bonaire worden gemarkeerd met een knalgele steen met de naam van de duikstek erop. Dat geldt ook voor deze duikstek aan de zuidwest kant van het eiland. Nagenoeg alle duikstekken liggen aan een 40 km lange hoofdweg aan de westkant van het eiland. Pick-up uitladen, wat drinken, materiaalcontrole doen, duikuitrusting om, buddycheck, nog wat water drinken en “divedivedive” voor tenminste 60 minuten in water van 29 graden Celsius. Drie boeien markeren het wrak aan de oppervlakte dus je kunt eenvoudig je kompas op het midden van het schip instellen om het zeker niet te missen. Op het schip zelf heb je niet veel aan je kompas, maar eenmaal terug op het rif uiteraard wel. Het wrak ligt op een dubbelrif. Dit dubbelrif loopt van Punt Vierkant tot Alice in Wonderland en bestaat uit twee koraalriffen met een top op 15-20 meter en daartussen een zandvlakte op 25-30 meter diepte. Daar zijn vele poetsstations te vinden, met schildpadden, lobsters en grote vissoorten zoals roggen, barracuda’s en tarpons. Deze blinkende tarpons (ik heb er vijf geteld, meer dan 1 meter lang) patrouilleren vaak bij het wrak als echte bewakers van deze duikattractie. Soms komen ze je als duiker tegemoet en kijken je heel streng aan. Soms verbergen ze zich in de grote open ruimen van het wrak en schieten weg als je nabij komt.

 Het wrak ligt op haar stuurboordzijde met de bodem van het schip naar het rif gekeerd. De top van het wrak ligt op 20 meter, direct na het rif. Vanaf de dekrand heb je een prachtig zicht omlaag waar je de mast en het kraaiennest ziet liggen zo´n 10 meter lager. De dekplaten liggen allemaal in het zand en de grote ruimen zijn dus eenvoudig toegankelijk voor de liefhebbers. Denk ook hier om je luchtverbruik, je zit immers op ca. 25 meter diep en dan gaat het sneller dan je denkt. De midships stuurhut met instrumentenpanelen, het aft dekhuis met het (buiten)stuurwiel en daaronder de machinekamer, het kraaiennest, de boeg en natuurlijk de bronzen schroef en het roer leveren spectaculaire foto´s op.Voor de echte onderzoekers is een van de oude namen nog terug te vinden op de boeg van het schip. De Hilma Hooker heeft immers daarvoor nog talloze andere namen gehad.

Kerngegevens Hilma Hooker: Bouwjaar: 1951 in Holland; Gezonken: september 1984; Type: motorvrachtschip van 1027 ton; Eerdere namen: Midsland, Mistral, William Express, Anna, Doric Express; Lengte: 71,8 meter; 11 meter breed; Diepte: 20-28 mtr.; Aanbevolen gasmengsel: lucht of nitrox tot maximaal 40%; Bijzondere omstandigheden: vanwege de diepte een duik vanaf tweesters NOB, veiligheidsstop van 3 minuten op 5 meter is aan te bevelen.

La Machaca,house of mister Rogers

Vlak voor enkele grote hotelcomplexen zijn in de loop der tijd wat wrakjes afgezonken. Vlak voor het ressort Capt. Don´s Habitat ligt een alleraardigst wrakje La Machaca op een mooi rif. Je kunt er naar toe duiken door simpelweg $5 te betalen en bij capt. Don op relaxte wijze het huisrif af te dalen. Je kunt ook bij Hamlet te water gaan om op een diepte van 10-15 meter in zuidelijke richting de haast verticale rifwand te volgen en bewonderen. Na 100 meter kom je vanzelf bij La Machaca. De moeite waard, wij zagen daar oa. drie frogfishes met hengeltje waarvan een met zijn bek een enorm eind open, een aantal grote barracuda’s, tandbaarsen en wat grote tarpons. Na zo´n 100 meter kom je op 10/15 meter diepte La Machaca tegen, een kleine lokale vissersboot van een meter of 11 lang die upside-down ligt. Capt. Don himself heeft langgeleden het bootje ergens anders geborgen en opnieuw laten afzinken. Hier is in 1979 ook de Nederlandse film Duel in de Diepte opgenomen, een spannende griezelfilm van Rutger Hauwer met veel duikopnames. Het ijzeren wrakje is inmiddels heel mooi begroeid met sponsen en koralen maar je kunt zien dat het veel wordt bezocht. Je kunt op sommige plaatsen ook in het bootje kijken. Maar pas op: het is het domein van Mr Rogers een grote groene murene en met groot bedoel ik `huge`. Met een kop van al gauw 40 cm doorsnede en een totale lengte van zo´n 3 meter oogt hij als een voorhistorisch monster. Ik weet nog goed dat ik er de eerste keer zo van onder de indruk was dat ik vergat om foto´s te maken. Naar verluidt zijn er divemasters bij capt. Don die met hem spelen en die hem aaien, ik ben daar niet zo´n fan van. Soms is MrRogers op jacht en kun je het monster dus ook loszwemmend tegenkomen.

Op een meter of 35 diepte ligt op die locatie het wrakje van de kleine sleepboot Hesper. Het is een als oefenobject voor de diepe duiken. Niet meer en niet minder dan dat.

Baka de Laman, drie wrakken bezoeken in een scootertocht

Gerrie Fokke, eigenaar van de watertaxi, was tot 1999 trotse eigenaar van de zeilboot Baka de Laman, dit betekent ‘zeekoe’. Hurricane Lenny maakte daar een abrupt einde aan. Na een helse en afmattende tocht van twee dagen aan boord van zijn zeilboot, restte hem geen andere keuze dan zijn boot toch maar te ankeren voor de kust. Dit deed hij in de wetenschap dat de boot het waarschijnlijk niet zou redden in dat natuurgeweld. De boot sloeg inderdaad tegen de koraalrotsen aan met enkele gaten in de romp als gevolg. Nadat de storm weer was gaan liggen, is besloten de boot als wrak af te laten zinken voor de kust van Eden Beach op een meter of 15 diep. Dat lot heeft nog een tweetal andere wrakken getroffen: een kleine metalen sleepboot Empire State bij de lokatie Front Porch (mooi begroeid op 25 meter diepte met een groene murene Lisa) en een wat grotere en frisse vissersboot voor Sunset Beach Hotel op 15 meter diep. De Baka de Laman is een van de vele voorbeelden van kleine bootjes met een boeiende achtergrond, en die na te zijn afgezonken een nieuwe laatste bestemming wachtte.

De Baka de Laman ligt vlak bij de plaats waar sinds juni 2004 een van de eerste onderwater reefcams is geplaatst. Dit betekent dat het wrakje 24 uur per dag via internet bekeken kan worden. Als je het wrakje bezoekt kun je nu ook even zwaaien naar het thuisfront dat dat moois allemaal moet missen

Yellow Submarine verhuurt onderwaterscooters waarmee je in een tocht van circa 50 minuten drie van die wrakjes kunt bezoeken. De wrakjes zijn best aardig begroeid en vormen midden in het zand een oase van onderwaterleven, wij zagen o.a. een Cuban grouper. Bovendien is het duiken met zo´n waterscooter een belevenis op zich. De scooters mogen maar maximaal 20 meter diep. De diepere wrakken bereik je door de scooter even te parkeren en naar het diepliggende wrakje toe te duiken.

 Tot slot

De Mairi Bahn, La Machaca, Baka de Laman en de Hilma Hooker hebben ieder hun eigen geschiedenis, soms heel mysterieus en soms met mythen omgeven. Via internet etc. is daarover ongelofelijk veel informatie te achterhalen. Ook lokaal is veel kennis aanwezig die je kunt ontsluiten door er simpelweg naar te vragen. Het zoeken naar deze historie geeft het duiken naar een dergelijk wrak een heel bijzondere dimensie. Zeker op een paradijs op aarde zoals Bonaire.

Nice to know:

Bonaire heeft als doorvoergebied een rijke en turbulente historie. Heel wat schepen hebben in die tijd het eiland bezocht. Dat betekent ook dat je op veel plaatsen sporen kunt vinden van die historie. Bij de duikplaats Karpata vind je bijvoorbeeld diverse grote ankers op diepten variërend van 10 tot 60 meter. Deze ankers en ankerkettingen zijn nu vergroeid met het koraal maar waren eens van boten die daar in de 19^e eeuw aanmeerden om bij het landhuis en plantage Karpata, hun handelswaar op te halen zoals houtskool, Aloë-olie, geitenvlees etc. Overigens is Karpata zowiezo een van de mooiste duikstekken. Wij zagen er schildpadden en een zwartpunthaai van twee meter.

In Washington Slagbaai kun je aan de meest westelijke zijde van de baai een paar grote kanonnen vinden. Ook deze zijn helemaal vergroeid met het koraal. Als je die tegenkomt, besef je dat ergens op aarde het wrak zal liggen waar deze kanonnen eens op prijkten.

 

Ferry van Dorst, augustus 2004

Terug naar Duikschool ADVANCED SCUBA DIVING's Reispagina